رودخانه هاي قصرشيرين
رودخانه هاي ناحيه قصرشيرين از دو رودبار اصلي "الوند" و "قوره توو" تشکيل شده. مهمترين سرچشمه هاي اين رودخانه ها در بلنديهاي کوههاي دالاهو است. مدارک تاريخي دال بر آن است که بنياد شهر قصرشيرين بر شرايط زراعي و آب و هوائي مساعدي که اين رودخانه ها فراهم آورده اند بنا شده است. آب الوند ناحيه اي سر سبز و امکانات کشاورزي بسيار مساعدي را براي منطقه فراهم ساخته.
عکس ماهواره ای سيستم رودخانه اي ناحيه
قصرشيرين
واژه الوند، يک واژه از زبانهاي آريائي است که بمفهوم "ازآن بزرگي يا بلندي" مي باشد. از اينگونه نام کوه الوند در نزديکي شهر همدان "اکباتان" نيز از مشخصه هاي نامهاي جغرافيائي در سرزمين اسکاني آرياييان مي باشد. واژه الوند از "هَرا يا هَلهَ" بمعني بلند و "وَنتا يا وَند" بمعني ازآن يا متعلق برگرفته شده است. واژه وَند بعنوان پسوند در نام توايف کُرد در کردستان بسيار ديده مي شود، مانند "کاکاوند، رَشوند، وبسياري ديگر. رودخانه هائي که از بلندي کوهها با شدت آبريز مي شوند و آبشاري را مي سازند، در گويش هاي آريائي "هَراوند يا هَلَه وند" ناميده شده اند. نام امروزين رودخانه الوند تنها تکاملي ديرينه از واژه آريائي "هَلَه وند" است. که در ادبيات عربي به حلوان مبدل شده. در گويش امروزين کردي مردم منطقه به "اَلوَن" و يا هَه لوَن" مشهور شده است. در واقع در ادبيات عراب حلوان را شهري قديمي نيز دانسته اند که در ابتداي گذرگاه زاگراس و در مکان امروزين شهر سرپل زهآب قرار داشته. شهر حلوان در ادبيات پهلوي از ريشه زبان مادي "کاله" ناميده شده و آشوريان آنرا "کالمآنوو" يا "کالِخ" نيز ناميده اند. برخي ادبيات تاريخي شهر "حَلَح" را که هزاران يهودي "ساماريه" در زمان آشوريان به آن تبعيد شده بودند همان شهر حلوان مي دانند. ناحيه حلوان از ديرباز ناحيه اي حاصلخيز با چشمه هاي آب معدني بسيار و باغهاي فراوان بوده است. "کواذ" يکم، از پادشاهان ساساني در اين ناحيه آبگينه اي ساخته و اصلاحات بسياري انجام داده بود. بدليل موقعيت حساس منطقه اعراب در نيمه هاي قرن ششم ميلادي به آن حمله بردند و جز ويرانه اي چيزي از آن بجاي نگذاشتند.
رودخانه الوند از دو سرچشمه اصلي واقع در کوههاي دالاهو و قلاجه آب مي گيرد. سرچشمه اصلي رودخانه الوند از سراب اسکندر در غرب زاگرس و در حدود 32 کيلومتري در مشرق زهآب در شمال دهستان ريژآب است. رود الوند از همان ابتدا به صورت رودخانه بزرگي در حدود 12 کيلومتر در اين دره زيبا جريان دارد. همانطور که به راه خود ادامه مي دهد؛ نهرهاي متعدد بدان مي پيوندند. پهناي دره ريژآب حدود 500 متر و دو طرف آن سراشيبي ژرفي تشکيل شده است و از ابتدا تا انتها از درخت و باغهاي ميوه پوشانده شده و در اعماق آن رود ريژآب جوشان و خروشان در جريان است. تا اينکه پس از گذر از ريژآب وارد تنگ پيران در نزديکي قريه پيران و سپس به جلگه اي در پائين روستاي "بان زرده" وارد مي شود. رودبارهاي کوچک منطقه از قبيل آبهاي بان زرده، ياران، بشيوه، قلعه شاهين، ديره و گَلان و بز کَنه از طرفي و آب سرآب گرم از طرف ديگر هر يک جداگانه در محلهاي مختلف وارد رودخانه الوند مي شوند. رودخانه الوند از ميانه شهر" سرپل ذهاب" گذشته و از غرب بطرف قصرشيرين جاري مي گردد. الوند پس از انکه کناره شرقي رشته کوههاي "بازي دراز" را بجاي گذاشته به مرکز شهر قصرشيرين مي رسد. الوند سپس به دهستان نصرآباد در نزديکي قصرشيرين وارد گرديده و با رودهاي چم امام حسن و سپس با رودخانه تنگاب مخلوط مي شود. رودخانه الوند پس از عبور از روستاي قره صدف بطرف شهرستان خانه قين آبريز مي شود. رودخانه الوند پس از آنکه مسير خود را سيراب مي کند و به باغهاي سرسبز محدوده خود زيبائي دلپذري مي بخشد به شهر "خانه قين" مي رسد. الوند پس از عبور از شهرهاي قصرشيرين و خانقين در قسمت جنوبي ناحيه دَکه و قله از طرف چپ وارد آب رودخانه سيروان مي گردد و پس از آن به رود دجله مي پيوندد. آب رودخانه الوند دشت شهرستانهاي قصرشيرين و خانه قين را بسيار مناسب زراعت و کشاورزي کرده و آب و هوائي مديترنه اي براي اين شهرها فراهم نموده است.
سرچشمه ديگري که به الوند مي پيوندد از آبخيزها و چشمه سارهاي دره شمالي کوه قلاجه در 24 کيلومتري جنوب غربي هارون آباد نشعت مي گيرد و به نام رودخانه کفرآور از دهستان کفرآور به سوي شمال غربي روان مي شود و روستاهاي دهستان کفرآور را سيراب مي سازد. در يک کيلومتري شمال غربي روستاي هاربِر با ريزآبه نسبتاً بزرگي که از مناطق چياکوئي و سگان عبور کرده است مخلوط مي گردد و پس از گذشتن از يک دره تنگ و پر پيچ و خم به دهستان ديره وارد مي شود و به نام رود ديره از دره ميان کوه هاي دانه خشک و بازي دراز عبور مي کند و به دهستان جگرلو از شهرستان قصرشيرين وارد مي گردد. طول رودخانه الوند از اين سرچشمه تا آبريزگاه دجله 280 کيلومتر است و ارتفاع آن از سرچشمه به 1500 متر مرسد.
رودخانه قوره توو از سراب شاهان از قلٌه اي بنام "اسن آو" است که از سلسله کوههاي دالاهو است سرچشمه مي گيرد. اين رودخانه در حومه شهرک زهآب به رود شير مشهور است. پس از گذشتن از دشت زهآب آب تنگ حمام يا گَرم آوه نيز به آن مي پيوندد و سپس به جلگه قوره توو آبريز ميشود. اين رودخانه پس از گذر از کوههاي قشقه به رود سيروان مي ريزد.
ديلان روشني
منابع و مآ خذ
- جغرافياي تاريخي و تاريخ مفصل کرمانشاهان، محمد علي سلطاني، جلد اول، نشر سها، 1374
- کرمانشاهان و تمدن ديرينه آن، ايرج افشار، جلد دوم، 1371
- ياداشتهائي در باره تاريخ کردستان، پروفسور مهرداد ايزدي
منبع: www.kirmashan.com
(c) qasr-e-shirin - 2007